Wat is Diabetes?

Diabetes, voluit diabetes mellitus, is een stofwisselingsziekte. Het lichaam is niet meer in staat om zelfstandig suikers, oftewel glucose, uit voeding te verwerken. Dat komt omdat er te weinig of geen insuline wordt aangemaakt. En insuline is nodig voor het transport van glucose uit het bloed naar de lichaamsweefsels. Geen mens kan zonder glucose, want deze stof geeft het lichaam energie waardoor alle spieren en organen werken. Dag en nacht. Naast die problemen met de glucosehuishouding is ook de vetstofwisseling uit balans.

Insuline wordt gemaakt in de alvleesklier. Als er geen of onvoldoende insuline wordt gemaakt, dan heeft het lichaam moeite om de suikers uit het bloed te krijgen. Dat kan dan alleen via de urine: je krijgt onlesbare dorst en moet veel plassen. De energie die normaal uit de suikers wordt gehaald, moet nu ergens anders vandaan komen. Het lichaam spreekt daarvoor alle reservevoorraden aan in de lever-, spier- en vetcellen. Het gevolg: afvallen. Als de bloedglucosewaarde extreem hoog wordt, raakt het lichaam zo vergiftigd dat je bewusteloos en in coma kunt raken.


Soorten diabetes

Er zijn verschillende soorten diabetes, elk met eigen oorzaken en verloop. Bij type 1 diabetes maakt de alvleesklier geen insuline meer aan. Omdat insuline nodig is om suikers uit het bloed naar de lichaamscellen te brengen, moet je met deze vorm van diabetes iedere dag zelf insuline inspuiten. Anders blijft het glucosegehalte in het bloed veel te hoog. Type 1 diabetes ontstaat in korte tijd en meestal bij mensen onder de dertig jaar. In de afgelopen tien jaar is het aantal kinderen met deze vorm van diabetes verdubbeld. Bij type 2 diabetes maakt het lichaam meestal nog wel zelf insuline aan, maar niet genoeg. Of de insuline werkt niet meer goed. Door jarenlang te vet eten, weinig beweging en overgewicht kan het lichaam ongevoelig worden voor insuline. Er wordt dan onvoldoende glucose uit het bloed gehaald. Type 2 diabetes wordt meestal behandeld met tabletten. Die versterken de werking van de insuline die er nog is, of zetten de alvleesklier aan tot een hogere productie van insuline. Soms moet je na verloop van tijd ook insuline gaan spuiten. Deze soort diabetes komt op steeds jongere leeftijd voor. Vroeger trof het meestal mensen die ouder waren dan zestig. Nu krijgen mensen van in de dertig of in de veertig er al mee te maken, en soms zelfs kinderen. Dan is er ook nog zwangerschapsdiabetes. Deze vorm van diabetes verdwijnt na de bevalling weer heel snel.

Van alle mensen met diabetes hebben ongeveer 80% type 2 diabetes, en 20% type 1 diabetes. Zwangerschapsdiabetes wordt geteld als een tijdelijke vorm van type 2. Vooral type 2 diabetes neemt in Suriname epidemische vormen aan.


Beweging verkleint kans op diabetes en kanker

Bewegen heeft veel voordelen voor mensen met diabetes. Door te bewegen neemt de bloedglucose af, zodat u minder medicijnen nodig heeft. Bovendien verbetert de bloedsomloop in de kleinste bloedvaten, waardoor de kans op bepaalde late complicaties afneemt. Verder helpt bewegen om het gewicht op peil te houden.

Enkele uren per week matig tot intensieve lichaamsbeweging (zoals fietsen) doet wonderen bij het voorkomen van diabetes en kanker. Twee Amerikaanse wetenschappers kwamen los van elkaar tot die conclusie. Ze keken naar volwassenen die tot het moment van de studie weinig beweging kregen. Na gedurende een half jaar een paar uur per week fietsen of lichte gymnastiek, nam het opgeslagen vet rond buik en ingewanden af en verbeterde hun insulinegevoeligheid aanzienlijk. Ze vielen dan wel niet zoveel af, maar verkleinden wel hun kans op type 2 diabetes en zelfs kanker, want sinds kort is bekend dat vet rond de buikstreek en overgewicht ook risicofactoren zijn voor het krijgen van kanker (Bron: American Diabetes Association 19-03-2003 en 04-04-2003).

Als u diabetes wilt voorkomen, begin dan dus vandaag nog met afvallen en meer bewegen. De dag beginnen met een ontbijt helpt ook. Dit voorkomt ‘snack-gedrag’ waardoor men vaak dikker wordt en dus meer kans op diabetes krijgt. Eigenlijk sta je er niet bij stil, maar bewegen is een van de meest simpele dingen die je kunt doen om gezond te blijven en je hebt er niets voor nodig. En wie zegt dat bewegen saai is? Bewegen is net zo leuk als je zelf wilt! Kies dus een vorm van bewegen die bij je past. Lopen, zwemmen, voetballen, fietsen, maar ook dansen of traplopen kunnen je gezondheid redden.

Als je nieren niet goed meer werken

Eén van de risico’s bij diabetes is nierinsufficiëntie: een niet goed functioneren van de nieren. Diabetes mellitus kan de bloedvaten van de nier aantasten door te hoge en/of wisselende bloedsuikers. De functie van de nieren gaat zo gedurende de jaren geleidelijk achteruit. Uiteindelijk kan de nierfunctie zo verslechteren dat medicijnen en een speciaal dieet nodig zijn.

Ieder mens heeft twee nieren. Dit zijn pesi-vormige organen, ongeveer zo groot als een vuist. Ze liggen aan de achterkant van uw lichaam, iets boven uw middel. De nieren halen stoffen uit het bloed, die het lichaam niet meer nodig heeft. Dit zijn afvalstoffen die in uw urine terecht komen. Nieren zorgen er ook voor dat de stoffen die het lichaam wél nodig heeft, in het bloed blijven. Bovendien houden de nieren de hoeveelheid vocht in het lichaam in balans.

Als uw nieren minder goed werken, doordat delen van de nier beschadigd zijn geraakt, dan moeten de gezonde delen van de nier extra hard werken om het bloed te zuiveren. Omdat de gezonde delen van de nier harder moeten werken, slijten zij eerder en raken er steeds meer delen beschadigd. Hierdoor zal de werking van de nieren steeds verder achteruitgaan. Wanneer 60 tot 70 procent van de nier is uitgevallen, hopen giftige stoffen zich op in het lichaam, waardoor u zich ziek kunt voelen. Als de nieren voortdurend onvoldoende werken wordt dit chronische nierinsufficiëntie genoemd.

Symptomen

Als uw nieren niet goed meer werken kunt u dat merken door de volgende klachten: vermoeidheid, spierzwakte, vergeetachtigheid, misselijkheid, verminderde eetlust, vatbaarheid voor infecties, jeuk, veranderingen van de huid en spierkrampen. Door een ontregelde vochtbalans kan vochtophoping en uitdroging ontstaan, bijvoorbeeld een opgezwollen gezicht en droge huid of mond.

Zodra minder dan 5 of 10 procent van de nierwerking is overgebleven, raakt het lichaam vergiftigd door de grote hoeveelheid afvalstoffen. Zonder behandeling kunt u ernstig ziek worden en uiteindelijk sterven.

Behandeling

De behandeling verschilt per patiënt en is afhankelijk van de mate van aantasting van de nieren. Als de nierfunctie verminderd is, wordt onderzocht wat de oorzaak is. De behandeling van chronische nierinsufficiëntie bestaat uit het voorschrijven van medicijnen in combinatie met een dieet. Door het aanpassen van de voeding kunnen uw klachten verminderen en voelt u zich vitaler. Het doel van een dieet is de ophoping van afvalstoffen te verminderen en de achteruitgang van de werking van de nieren te vertragen.

Om mensen met nierinsufficiëntie aanwijzingen te geven voor dit dieet heeft de Surinaamse Vereniging van Diëtisten in samenwerking met het Diakonessenhuis een boekje uitgegeven met voedingtips. Mevrouw Jennifer Plein, diëtist bij het Diakonessenhuis, geeft aan dat een uitgebalanceerd dieet een van de peilers is om de ziekte onder controle te houden. Ze hoopt dan ook dat zowel nierpatiënten zelf als hun omgeving gebruik zullen maken van het boekje bij het maken van hun dagelijkse voedingskeuzes.

Dieet

Lekker en gevarieerd eten wil iedereen. Ook met een dieet blijft dit mogelijk. Voor persoonlijke dieetadviezen kunt u het beste een afspraak maken met een diëtist. Hij of zij kan u precies uitleggen wat in uw geval de beste voeding is. Mensen met nieraandoeningen kunnen nu ook het boekje ‘uw Nieren zijn uniek’ van de Surinaamse Vereniging van Diëtisten bestellen. Dit boekje is bij uw diëtist te koop voor SRD 5. In dit boekje vindt u algemene informatie over uw nieren en nierinsufficiëntie, richtlijnen voor een diabetesdieet, aanwijzingen voor hoe u uw gewicht in de gaten kunt houden en veel dieettips.


Voor meer informatie:

Éen van de diëtisten in de ziekenhuizen, of:
Surinaamse Vereniging van Diëtisten
Mevr. J.S. Plein
Tel: 499644 tst. 292