Wat is kanker?

De ziekte ‘kanker’ kent vele verschijningsvormen en is in feite een ongeremde deling van cellen. Als je de beschrijving van de ziekte leest, wordt niet alleen de ernst van de ziekte duidelijk, maar leer je ook weer eens hoe ingenieus het menselijk lichaam in elkaar zit. Het feit dat een lichaam normaal in staat is om precies het goede aantal cellen op de juiste plaatsen aan te maken is echt een goddelijk wonder. Reden temeer om met de nodige zorg om te gaan met het lichaam dat wij gekregen hebben.

Want net als veel andere ziektes kan kanker vaak voorkomen worden door met de nodige zorg met je lichaam om te gaan. Stop met roken, beweeg regelmatig en eet gezond! We kunnen het niet vaak genoeg herhalen.

Om de ziekte goed te kunnen behandelen, is tijdige ontdekking van het grootste belang. Ook hierbij kunt u zelf een rol spelen. Het kost u slechts een paar minuten per week om uw lichaam regelmatig te onderzoeken op verdachte vlekken, bobbels of uitslag. Als u iets verdachts ziet, aarzel dan niet om een bezoek aan uw huisarts te brengen. Voor vrouwen ouder dan veertig geldt bovendien dat ze zich regelmatig kunnen laten controleren op baarmoeder(hals)kanker door middel van een uitstrijkje. Neem die moeite. Zorg goed voor uzelf en geef kanker en andere ziektes niet de kans om uw lichaam aan te tasten!

Kanker doodsoorzaak nummer drie in Suriname
Jaarlijks overlijden er volgens de statistieken in Suriname zo’n 280 mensen aan kanker. Het aantal nieuwe gevallen van kanker per jaar in Suriname is niet bekend, maar als we er vanuit mogen gaan dat Suriname niet wezenlijk verschilt van de rest van de wereld, zal het zo rond de 1850 moeten liggen.

Het menselijk lichaam bestaat uit miljarden cellen. Die cellen zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt onderscheiden. De hele dag door maakt je lichaam nieuwe cellen aan: om te groeien en om beschadigde en verouderde cellen te vervangen. Het aanmaken van nieuwe cellen gebeurt door celdeling: 1 cel splitst zich in 2 nieuwe cellen, deze nieuwe cellen splitsen zich ook weer in twee nieuwe cellen en zo door. Over het algemeen maakt het lichaam precies die cellen aan die het nodig heeft. De aanmaak van nieuwe cellen wordt gereguleerd door erfelijk materiaal (DNA) dat in vrijwel elke cel zit.

Tijdens ons leven staan onze cellen voortdurend bloot aan schadelijke invloeden van binnen en van buiten, bijvoorbeeld UV straling (zonlicht), rook, chemicalieën. Meestal is het lichaam zelf in staat om deze schade te herstellen, maar soms raakt een cel zo onherstelbaar beschadigd dat het erfelijk materiaal (DNA) verandert. Als dat gebeurt, is het lichaam niet meer in staat om de deling, groei en ontwikkeling van nieuwe cellen in goede banen te leiden. Op zo’n plek ontstaat dan vaak een overmatige celdeling. Er worden dus meer cellen aangemaakt dan nodig. Hierdoor ontstaat dan een gezwel of tumor.

Goedaardige en kwaadaardige tumoren
Een tumor of gezwel hoeft niet altijd te betekenen dat u kanker heeft. Een gezwel kan namelijk goedaardig of kwaadaardig zijn. Goedaardige gezwellen (ook wel benigne tumoren genoemd) zijn meestal goed afgegrensd: ze groeien niet door andere weefsels heen en verspreiden zich niet door het lichaam. Zo kunnen ze dus weinig kwaad doen. Overigens kan ook een goedaardige tumor vervelend zijn. Als de tumor te groot is of op een hinderlijke plek zit, waardoor hij tegen omliggende weefsels of organen drukt, moet hij vaak toch verwijderd worden.

Een kwaadaardig gezwel drukt organen en weefsels niet alleen opzij, maar groeit er dwars doorheen. Bovendien kunnen de cellen van een kwaadaardige tumor losraken, door het lichaam gaan zwerven en op nieuwe plekken tumoren beginnen. Als dat gebeurt, spreekt men van uitzaaiingen (metastasen).

Vele verschijningsvormen
In feite zijn er meer dan 100 verschillende vormen van kanker. De enige overeenkomst tussen de verschillende soorten is dat het overal gaat om ongeremde celdeling. Waar die celdeling plaatsvindt, is in grote lijnen bepalend voor de soort kanker. Kankersoorten kunnen verder van elkaar verschillen in klachten en symptomen, oorzaken, effectieve behandelingen en overlevingskansen. De diagnose ‘kanker’ betekent lang niet altijd een spoedige dood. Sommige soorten kanker bieden met de juiste én tijdige behandeling nog een goede kans op overleven.

Niet alle kankersoorten komen evenveel voor. Longkanker, baarmoeder(hals)kanker, darmkanker, prostaatkanker en borstkanker zijn vormen van kanker die in Suriname veel voorkomen, maar er zijn ook vormen van kanker die zelden geconstateerd worden. Een ander belangrijk onderscheid bij kanker is het verschil tussen solide en niet-solide vormen van kanker. Bij solide vormen gaat het om een celdeling in een oorgaan, bijvoorbeeld in een long, of in de darm. Bij niet-solide vormen vindt de woekering van cellen plaats in bloed of het beenmerg. Dan spreekt men eerder van leukemie of van een hematologische ziekte.

Baarmoeder(hals)kanker
Bij vrouwen in Suriname komt deze vorm van kanker het meest voor. In 2001 stierven 34 personen aan deze aandoening. De ziekte komt vooral voor bij vrouwen tussen de 30 en de 50 jaar en bij vrouwen tussen de 65 en de 80 jaar. Bij baarmoederhalskanker ontstaan er kankercellen in het slijmvlies op de grens van de baarmoederhals en de baarmoedermond. Dat proces gaat heel langzaam: tussen het allereerste begin en het uiteindelijk ontstaan van baarmoederhalskanker kan jaren liggen. Het voorstadium van baarmoederhalskanker is eenvoudig vast te stellen door een uitstrijkje, waarbij met een klein staafje wat van het slijm wordt weggeschraapt. Dit onderzoek is eenvoudig en niet pijnlijk en kan ervoor zorgen dat de tumor al in het voorstadium wordt ontdekt en behandeld kan worden. Baarmoederhalskanker is iets anders dan baarmoederkanker waarbij het binnenste slijmvlies van de baarmoeder is aangetast. Deze ziekte uit zich vaak via bloedverlies tussen de menstruaties door of na de overgang én bloedverlies na het vrijen.

Kanker van de baarmoeder komt vaker voor bij vrouwen die langdurig de pil hebben geslikt, weinig of geen kinderen hebben en bij vrouwen met diabetes en/of overgewicht.

Borstkanker
Borstkanker kan je meestal zelf ontdekken aan een knobbel in de borst. Hoe eerder ontdekt, hoe beter de behandeling en hoe groter de kans op definitieve genezing. De ziekte verspreidt zich echter gemakkelijk richting de lymfeklieren in de oksel.

Als u een knobbeltje bij uzelf ontdekt, zal de dokter vaststellen of het hier om een kwaadaardig of een goedaardig gezwel gaat.

Bij een kwaadaardig gezwel zullen de tumor en het omliggende weefsel en klieren zo snel mogelijk aangepakt moeten worden.

Vroeger betekende dit vrijwel zeker een amputatie (operatief verwijderen) van de borst. Tegenwoordig probeert men steeds vaker zoveel mogelijk de borst te sparen.

Longkanker
Longkanker komt het meest voor in Suriname. Vooral bij mannen, maar het aantal vrouwen met deze aandoening stijgt omdat steeds meer vrouwen roken. Meestal manifesteert de ziekte zich door een hardnekkige prikkelhoest, waarbij soms ook wat bloed opgehoest wordt.Ook steeds terugkerende longontstekingen, aanhoudende heesheid, een fluitende ademhaling of een zeurende pijn in de borststreek kunnen symptomen van longkanker zijn. Vaak is het tegen de tijd dat de kanker wordt ontdekt al te laat om nog te genezen.

De meeste mensen bij wie longkanker wordt geconstateerd, overlijden dan ook binnen een jaar aan de ziekte.

In ongeveer 90% van de gevallen van longkanker is de ziekte veroorzaakt door roken.

Huidkanker
Er zijn verschillende vormen van huidkanker, maar het zogenaamde basaalcel-carnioom komt het meest voor. Hierbij ontstaat (meestal in het gezicht) een glad, glazig knobbeltje dat heel langzaam groeit. Het knobbeltje krijgt op den duur in het midden een zweertje met een rand die parelachtig glanst. Het is belangrijk om op tijd met een kleine operatie te behandelen om verminkingen te voorkomen.

In veel gevallen ontstaat huidkanker door overmatige blootstelling aan zonlicht. De ultraviolette straling in zonlicht is niet goed voor onze huid. Vooral mensen met een lichte huid moeten voorzichtig zijn in de zon. Dit wil echter niet zeggen dat mensen met een donkere huid geen huidkanker kunnen krijgen. Ook zij dienen zich dus te beschermen tegen ultraviolette straling. Dat kan door je huid in te smeren met een UV-werende creme (zonnebrandmiddel) en door bedekkende kleding en een hoed te dragen.

Maagkanker
Bij maagkanker gaat het meestal (95%) om een carcinoom (kankergezwel) van het maagepitheel (adenocarcinoom), welke in het slijmvlies ontstaat. Een tumor in de maag kan op verschillende manieren doorgroeien:

1. via de maagwand in het onderste deel van de slokdarm
2. via de maagwand in het bovenste deel van de dunne darm
3. dwars door de maagwand; in de alvleesklier, de dikke darm of de lever

Kankercellen kunnen losraken en in de buikholte terechtkomen. Daar kunnen ze uitgroeien tot uitzaaiingen in het buikvlies. Er kan dan vocht in de buik ontstaan. De buik wordt daardoor dikker en kan pijnlijk zijn. Uitzaaiingen houdt in dat de kankercellen kunnen loslaten en zich vervolgens verspreiden via de lymfe en/of het bloed. Bij verspreiding via de lymfevaten ontstaan uitzaaiingen (metastasen) in de lymfeklieren. Bij verspreiding via het bloed ontstaan uitzaaiingen in andere organen, bijvoorbeeld in de lever en in de longen. Maagkanker kan soms jaren bestaan zonder dat er duidelijke klachten aanwezig zijn. De belangrijkste klachten zijn een gebrek aan eetlust, vermagering, misselijkheid, braken en bleekheid door bleodarmoede. De overlevingskans is slechts ongeveer 5 procent. Ook opvallend is dat maagkanker vooral voorkomt in landen waar veel gezoute of gerookte gerechten worden gegeten. De aandoening komt ongeveer tweemaal zo vaak voor bij mannen dan bij vrouwen en voornamelijk na het veertigste jaar.

De symptomen bij maagkanker zijn:

- maagpijn, vaak samenhangend met eten. Dit komt echter ook ontzettend vaak voor bij allerlei aandoeningen die geen maagkanker zijn. Bij mensen boven de 45 jaar, waarbij dergelijke klachten langer dan een paar weken bestaan of terugkeren na behandeling met zuurremmers, wordt daarom aanbevolen toch tenminste 1 keer een gastroscopie te doen;
- een vol gevoel, misselijkheid, overgeven (vaak een laat symptoom);
- verminderde eetlust en gewichtsverlies (dit is meestal een laat symptoom);
- harde gezwollen lympfeklieren bij het sleutelbeen, dit zijn dan al uitzaaiingen;
- geelzucht bij afsluiting van de galwegen.

Prostaatkanker
Prostaatkanker komt vooral voor bij oudere mannen. De prostaat is een klier die in de onderbuik om de urinebuis heen ligt. De prostaat is verantwoordelijk voor de productie van het vocht waarmee bij een zaadlozing de zaadcellen naar buiten komen.

De ziekte kan zich openbaren door moeite met plassen en vaker moeten plassen. Dezelfde klachten kunnen echter ook wijzen op een goedaardige vergroting van de prostaat. Door middel van inwendig onderzoek en bloedonderzoek kan de arts nagaan of sprake is van een goedaardige of van een kwaadaardige aandoening van de prostaat.

Darmkanker
Bij een kwart van de sterftegevallen aan kanker in Suriname is sprake van darmkanker. De tumor kan zich over de hele lengte van het spijsverteringskanaal bevinden. De plaats waar de tumor zich bevindt, is bepalend voor de klachten die men heeft. Kanker in de slokdarm geeft slikklachten en op den duur vermagering. Maagkanker zorgt voor moeheid en een slechte eetlust. Kanker in de darm kan zich uiten door verstopping (soms afgewisseld met diarree), rood bloed en/of slijm in de ontlasting of een aandrang om naar het toilet te moeten zonder dat er iets komt. De kans op genezing is sterk afhankelijk van waar de tumor zich bevindt en van de grootte.

[Bronnen: Koningin Wilhelmina Fonds, Bureau voor Openbare Gezondheidszorg, dr. Baptista]

Behandeling van kanker
Als er bij u kanker wordt geconstateerd, zult u zich over het algemeen zo snel mogelijk moeten laten behandelen. De behandeling verschilt per kankersoort en van het stadium waarin de ziekte zich bevindt, maar de meest voorkomende behandelingsvormen zijn operatie, radiotherapie (bestraling) en chemotherapie. Opereren en bestralen zijn het meest effectief. Chemotherapie wordt vaak als aanvulling hierop gegeven. Dankzij zich steeds verder ontwikkelende therapieën kan inmiddels de helft van de mensen bij wie kanker wordt geconstateerd, worden genezen. Maar ook als definitieve genezing niet meer mogelijk is, wordt gekozen voor behandeling. De behandeling is er dan op gericht om de groei van de tumor zoveel mogelijk af te remmen en de klachten zo dragelijk mogelijk te maken.

Operatie
Bij een operatie worden de woekerende cellen (de tumor) weggesneden uit het lichaam door een chirurg in het ziekenhuis. Over het algemeen haalt de chirurg niet alleen de zichtbare tumor weg, maar ook een deel van het weefsel eromheen. In het laboratorium kan dan bekeken worden in hoeverre er ook kankercellen in die weefsels zitten: dus in hoeverre de ziekte uitgezaaid is. Op basis daarvan kan dan besloten worden hoe er verder behandeld kan worden.
Helaas is het niet altijd mogelijk om al het kankerweefsel weg te snijden. Soms is de kanker zo uitgezaaid dat het onmogelijk is om alle aangetaste cellen te verwijderen.

Radiotherapie (bestraling)
Bij bestraling wordt alleen de plek waar de kankercellen zich bevinden behandeld. Door die plek te behandelen met een hoge dosis radio-actieve straling worden alle cellen op die plek (kankercellen én gezonde cellen) aangetast. Na afloop is het de bedoeling dat de gezonde cellen zichzelf weer herstellen en de kankercellen niet. Bestraling kan zowel uitwendig als inwendig plaatsvinden.

Chemotherapie
Chemotherapie is feitelijk een verzamelnaam voor de behandeling met chemische medicijnen (ook wel cytostatica genoemd) die de deling van de tumorcellen remmen. Er zijn verschillende cytostatica die voor verschillende vormen van kanker gebruikt worden. Vaak wordt een combinatie van middelen toegepast. De specialist geeft de chemokuur via tabletten of via een infuus. In alle gevallen komt het middel in je bloed terecht waardoor het op alle plekken in je lichaam z’n werk kan doen en dus ook daar waar eventuele uitzaaiingen zitten.
Chemotherapie beschadigt kankercellen, maar ook gezonde cellen. Dit zorgt voor nare bijwerkingen zoals haaruitval, misselijkheid, braken, darmstoornissen en een verhoogde kans op infecties en vermoeidheid.

Overige behandelmethoden
Bij uitgebreide borstkanker en bij kanker van de prostaat kunnen hormoontabletten soms een heel goed resultaat boeken. Voordeel is dat bij een behandeling met hormonen minder bijwerkingen optreden dan bij chemotherapie.

Pijnbestrijding en psycho-sociale hulp
Als je ontdekt dat je kanker hebt, is dat over het algemeen een grote schok. Je krijgt met allerlei moeilijke keuzen te maken en de dood komt even heel dichtbij. De behandelingen zijn over het algemeen zeer intensief en zowel de kanker zelf als de bijwerkingen van de behandeling kunnen veel pijn met zich meebrengen. Praat met uw arts over de mogelijkheden om pijn te bestrijden en praat met deskundigen én met de mensen die uw dierbaar zijn over uw gevoelens. Het is nodig om over de ziekte te praten. Over het algemeen maakt dit u sterker in de behandeling en beter in staat om alles te verwerken.

Na de behandeling
Na afloop van een intensieve behandeling tegen de ziekte is voor de buitenwereld het probleem vaak voorbij. ‘Je bent toch genezen? Laten we er maar niet meer over praten’, is een veelgehoorde reactie. Voor veel patiënten zijn de problemen echter nog niet voorbij. Veel mensen realiseren zich dan pas wat er is gebeurd en wat de invloed van kanker op hun verdere leven is. Ze zitten letterlijk en figuurlijk met de littekens van de behandeling. Lichamelijke klachten die zich op de lange termijn vaak laten zien zijn een voortdurende vermoeidheid, uiterlijke veranderingen (bijvoorbeeld haaruitval en dun haar) en seksuele problemen (zoals verminderde lust, vervroegde menopauze of onvruchtbaarheid). Het is belangrijk dat de omgeving begrip opbrengt voor deze gevolgen. Praten over de ziekte is essentieel voor de verwerking.

Meer mogelijkheden voor behandeling kanker in Suriname
Niet alle behandelingsvormen tegen kanker zijn in Suriname beschikbaar. Voor bestraling, bepaalde operaties, gecompliceerde chemotherapie en voor nieuwe therapieën moet men nu nog naar het buitenland. In het verleden werd bij deze gevallen vaak gebruik gemaakt van de Regeling Laag-frequente Aandoeningen (RLA). Hierbij konden patiënten die niet meer in Suriname geholpen konden worden voor behandeling naar het buitenland. Deze regeling wordt echter afgebouwd. Dit betekent concreet dat de voorwaarden voor behandeling in het buitenland steeds strenger worden en dat de Nederlandse steun nu meer gericht is op het opbouwen van lokale voorzieningen in Suriname. Deze nieuwe regeling heeft de naam Armu-Lov (Afbouw Regeling Medische Aandoeningen – Lokale Opbouw Voorzieningen) meegekregen.

In het kader van deze regeling is ook een aanvang gemaakt met het opzetten van een behandelcentrum voor kankerpatiënten. Er wordt bij het Academisch Ziekenhuis Paramaribo een Radiotherapeutisch Centrum opgezet, waar mensen bestraald kunnen worden. in 2007 moeten de eerste patiënten hier geholpen kunnen worden.

Dr. R. Baptista, Neuroloog bij het Sint Vincentius Ziekenhuis, is lid van de commissie die vanuit het Ministerie van Volksgezondheid nadenkt over een effectieve behandeling van kanker in Suriname.”We zijn op dit moment bezig met het vormen van een ‘Nationale Kanker Commissie’. Deze commissie bestaat uit vertegenwoordigers van Sociale Zaken, Volksgezondheid, de zorgverzekeraars, de zorgaanbieders (ziekenhuizen e.d.) en maatschappelijke organisaties en groeperingen. De commissie is verantwoordelijk voor de coördinatie van de kankerbestrijding en –behandeling in Suriname. Daarnaast zal een ‘Oncologische Commissie’ gevormd worden. Dit is een meer technisch gerichte commissie van deskundigen op het gebied van kanker. Deze commissie houdt zich meer bezig met de medische zaken rond kanker.”

Beide commissies staan voor de uitdaging om de behandeling in Nederland zoveel mogelijk te vervangen door effectieve behandeling in Suriname. Dr. Baptista waarschuwt echter dat we niet moeten verwachten dat we het niveau en scala van de Nederlandse voorzieningen hier kunnen opzetten. “Omdat de kosten van behandeling uiteindelijk door de hele samenleving gedragen moeten worden, kunnen we eenvoudigweg niet alle dure behandelingsvormen hier inzetten. Maar we gaan er wel voor om het onderste uit de kan te halen voor onze kankerpatiënten. Het grootste gedeelte van de geneesbare vormen van kanker moeten we binnenkort in Suriname zelf kunnen behandelen.”

Roken belangrijke oorzaak van kanker
Een van de belangrijkste oorzaken van kanker is roken. Roken veroorzaakt met name longkanker. Hoe groot het risico op kanker door roken is, is afhankelijk van hoe jong je ermee begon en hoeveel je rookt(e). Van alle mensen met longkanker is ongeveer 90% van de gevallen direct terug te voeren op het roken. Ook is bekend dat 1 op de 7 rokers vroegtijdig komt te overlijden door longkanker!
Genoeg reden om te stoppen met roken.

Geef kanker geen kans
Er is een duidelijk verband tussen kanker en ons eigen gedrag. Bij meer dan de helft van de mensen die aan kanker overlijden heeft een ongezonde levensstijl een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van deze ziekte. Met een gezonde leefstijl kun je zelf veel doen om het risico op kanker te beperken. Preventie van kanker kan door stoppen met roken, gezond eten (een dagelijks gevarieerd menu met voldoende groente en fruit), voorzichtig zijn met zon en voldoende beweging. Maar een manier van leven die kanker gegarandeerd voorkómt, is er helaas niet. Vaak is kanker het gevolg van een samenloop van omstandigheden, variërend van je genen, schadelijke stoffen tot en met ‘gewoon’ pech dat een cel uitgroeit tot iets kwaadaardigs.

Meer weten over kanker?

www.kankerbestrijding.nl
Op deze site van het Koningin Wilhelmina Fonds (kankerbestrijding) vind je allerlei informatie over kanker op een zeer overzichtelijke manier aangeboden.

www.diagnose-kanker.nl
De stichting Diagnose Kanker is een onafhankelijk platform van en door kankerpatiënten. Hier is veel informatie en steun te vinden voor mensen bij wie kanker geconstateerd is (en hun familieleden).

www.kankerenvoeding.nl
Een site voor mensen die kanker hebben en vragen hebben over hun voeding

www.prostaat.nl
Heel veel informatie over prostaatkanker en aanverwante problemen is te vinden op deze site .

www.darmkanker.info
Deze website geeft informatie over darmkanker en is bedoeld voor patiënten en andere geïnteresseerden. Tevens bestaat de mogelijkheid uw ervaringen als patiënt, of naaste van een patiënt, te delen met andere lotgenoten

www.vokk.nl
Een speciale website voor kinderen en jongeren met kanker én hun familie.

www.allesoverchemotherapie.nl
Deze website wil u houvast geven met betrouwbare evenwichtige informatie over de behandeling van kanker met chemotherapie. Ook vindt u er uitgebreide achtergrondinformatie over zaken waarmee u te maken kunt krijgen.

www.internethaven.nl
Internethaven wil een baken zijn voor jonge (ex-) kankerpatiënten. Hier kunnen ze met leeftijdgenoten of een zogenaamde e-buddy in contact komen, je kunt er ook chatten met lotgenoten en informatie uitwisselen.

www.stivorno.nl
Op deze site vind je alle mogelijke informatie over roken én informatie en praktische hulp bij het stoppen met roken.

Gezondheidstip

Kanker kan soms tientallen jaren aanwezig zijn in een lichaam voordat het aan het licht komt. Vroege ontdekking is dus heel belangrijk. Als een tumor wordt ontdekt voordat hij is uitgezaaid of zelfs in andere weefsels is ingegroeid, is er meer kans op herstel. Daarom is het zo belangrijk om alert te zijn op alle veranderingen in je lichaam. Bezoek de dokter in elk geval als:

• U bloed verliest bij hoesten, vrijen, plassen of poepen of tussen de menstruaties door;
• U knobbels of verdikkingen in uw huid ontdekt
• Bestaande moedervlekken zich plotseling uitbreiden of van vorm veranderen
• U als vrouw boven de 40 jaar bent en nog nooit een uitstrijkje heeft laten maken.